.

Sakras Art Gallery

Sekuenca filmike

Revista gazeta forume

Statistika

 
Vegėza

RTK

TOP CHANNEL

RTV 21

ALSAT

TV KLAN

KLAN KOSOVA

RROKUM TV

RTV ZIK

ALBANIAPRESS

ALBINFO

EXPRESS

KOHA DITORE

ZĖRI INFO

KOSOVA SOT

BOTA SOT

ERENIKU

ZEMRASHQIPTARE

VAJZAT.COM

KOSOVA PRESS

TELEGRAFI

EUROPA E LIRĖ

ZĖRI I AMERIKĖS

PSIKOLOGJIA

TRIBUNA SHQIPTARE

MEKULIPRESS

SHQIP DK

DITURIA

PRESHEVA.COM

DREJTSHKRIMI

RIDVAN BUNJAKU

PSIKIATRIA ONLINE

SEKRETE BUKURIE

Shkencė - Makrobiotika

Shkruan: Arsim GJINOCI

www.mjellma.org

       MAKROBIOTIKA

       Njė mėnyrė pėr jetė tė shėndetshėm dhe tė lumtur 

 

       Pėr tė gjithė ne ėshtė e njohur se, stėrgjyshėt tanė kanė qenė shumė mė tė shėndosh se ne, se kanė pasur kualitet shumė mė tė lartė mendor dhe fizik, edhepse mjekėsia e kohės sė tyre nuk ka qenė nė nivel tė mjekėsisė sė sotme...

           

            Mjekėsia natyrore ėshtė mjekėsi e energjisė dhe vibrimeve. Kėshtu tha, nė kongresin botėror pėr mjekėsi alternative tė mbajtur nė Madrid, Miēio Kushi, themeluesi dhe kryetari i fondacionit lindje -perėndim me seli nė Boston, si dhe njėri nga pionierėt e tė mėsuarit tė organizuar tė teorisė dhe praktikės makrobiotike.

Zonat e mėdha tė ngarkesės pėrgjatė kanalit primar (kryesor) tė energjisė kozmike dhe tokėsore, krahas diferencimit tė gjinive, qė krijohet me mbizotėrimin e njėrės nga kėto forca nė lokacone tė caktuara. Ky ėshtė burimi kryesor i 12 palė meridianeve.

            Makrobiotika si metodė e mjekimit alternativ, nė formėn e saj moderne, pėr tė parėn herė fillon tė pėrhapet nėpėr botė duke iu falėnderuar z. Xhorxh Ohsavit, i cili pjesėn mė tė madhe tė jetės sė vet e kaloi duke studiuar dhe pėrhapur kėtė mėnyrė tė menduarit dhe jetuarit qė njėherit paraqet themelin e tė gjitha degėve tė mjekėsisė sė lindjes dhe asaj botėrore. Ai ishte i pari qė pėr mėnyrėn e kėtillė tė jetės e pėrdori terminin"principi i tė bashkuarit" qė u quajt pėr qėllime praktike edhe si Makrobiotikė.

            Ohsavi konsideronte se jeta nė harmoni me principet makrobiotike, rrit aftėsitė mjekuese tė sėmundjeve fizike dhe mendore. Njeriu qė jeton nė harmoni me principet makrobiotike, ka gjykime mė tė shėndosha.

            Pėr tė gjithė ne ėshtė e njohur se, stėrgjyshėt tanė kanė qenė shumė mė tė shėndosh se ne, se kanė pasur kualitet shumė mė tė lartė mendor dhe fizik, edhepse mjekėsia e kohės sė tyre nuk ka qenė nė nivel tė mjekėsisė sė sotme. Natyrisht pa dashur tė spekulojmė nė kėtė drejtim, ėshtė shhumė mirė qė sot mjekėsia ėshtė e zhvilluar aq sa ėshtė e zhvilluar. Kemi institute moderne pėr shėndetėsi, mjekė profesionistė. Sidoqoftė njohja e kėsaj metode tė jetuarit vetėm se do tė pėrforcoj dhe ndihmoj pėrpjekjet e gjithė neve qė tė jemi mė tė shėndetshėm, qė tė parandalojmė e madje edhe tė mjekojmė sėmundjet e ndryshme. Ne edhe ashtu nė tė shumtėn pėrdorim ushqim makrobiotik, por jo sipas rregullave dhe principeve makrobiotike.

            Pėr gjithė ata qė pėr tė parėn herė dėgjojnė pėr makrobiotikė, mund tė themi se ėshtė njė nga metodat qė e aplikojnė shumė mjekė profesionistė. Gati nė tė gjitha qytete e mėdha botėrore ka shitore tė specializuara pėr ushqime dhe produkte makrobiotike. Pra, kjo nuk ka tė bėjė me ndonjė sektė atje diku nė lindje e as me ndonjė fe tė caktuar. Me fjalė tjera, makrobiotika jo vetėm qė ėshtė njė nga mėnyrat e suksesshme tė mjekimit, por para sė gjithash ėshtė mėnyrė e shėndosh e tė jetuarit, e tė ushqyerit dhe tė menduarit.

            Sikurse te peshorja qė duhet tė dyja anėt tė jenė tė rėnduara me peshė tė njėjtė pėr tė qenė nė barazpeshė, ashtu edhe nė jetėn e njeriut duhet tė jetė njė drejtpeshim dinamik mes dy forcave parėsore kozmike. Nė fizikė kėto forca njihen si forca centrifugale (e zgjerimit) dhe ajo centripetale e cila shpie nė anėn mė pak tė rėnduar tė peshores. Nė Orient kėto forca njihen me emrin JIN dhe JANG pra si gjithēka dualiste qė ekziston nė jetė p.sh: femėr-mashkull, pasive -aktive, nxehtė-ftohtė, mirė-keq, bardh-zi, plus-minus

            Forca JANG (centripetale, mashkullore, kozmike) shkakton mbledhjen - tkurjen, dendėsimin, peshėn, lėvizjen e shpejtė dhe temperaturėn e lartė.

            Forca JIN (centrifugale, femėrore, tokėsore, etj.) bėn zgjerimin, lėvizjen e ngadalsuar, temperaturėn e ultė etj.

            Pėr tė qenė nė rregull gjithēka me shėndetin fizik dhe psikik, kėto energji duhet tė jenė nė harmoni njėra me tjetrėn. Pra thėnė thjesht, shėndeti ėshtė pasojė natyrore e drejtėpeshimit dinamik tė forcės apo principit JIN dhe JANG tė ushqyeshmėrisė dhe mėnyrės jetėsore. Tashmė besoj se keni kuptuar se qėllimi i makrobiotikės ėshtė qė ti ndihmojė tė gjithėve qė tė jetojnė nė harmoni me ligjet natyrore.


            SHTATĖ ASPEKTET E TĖ USHQYERIT


            Njė ndėr faktorė mė tė rėndėsishėm nė jetė qė pėrcakton se a jetojmė nė harmoni me rrethin apo jo prej ēka rezulton se a dotė jemi tė shėndosh apo jo, ėshtė ushqyeshmėria. Si ushqehemi? A marrim mjaftė vitamine, mjaftė proteina, albumine, karbohidrate etj. Sipas mėsimeve tė makrobiotikės janė shtatė aspekte kryesore tė ushqyerit pėr njeriun.


            1. Aspekti mekanik i tė ushqyerit

            Ky lloj i tė ushqyerit ėshtė i pavetėdijshėm, i pavullnetshėm. Shprehia fitohet qė kur ishim nė barkun e nėnės. Me rritjen tonė ėshtė dashur tė mos pėrdorim mė kėtė aspekt tė ushqyerit. Ēka mendoni ju, a e pėrdorim kėtė mėnyrė tė ushqimit edhe si tė rritur? Sa herė na ka ndodhur tė hapim pa vetėdije derėn e frigoriferit dhe tė marrim ushqim ashtu spontanisht, ta fusim nė gojė, pa qenė tė vetėdijėsuar se nuk i kemi larė duart? Ose tė hamė nė kohė tė caktuar, p.sh ēdo ditė nė ora 12 edhepse nuk jemi tė uritur?


            2. Aspekti shqisor i tė ushqyerit

            Mė vonė me zhvillimin e shqisave, pas lindjes ushqyeshmėria e jonė bazohet nė shqisa nė bazė tė erės, shijes, ngjyrės etj. Sidoqoftė edhe ky lloj i tė ushqyerit e dobėson shėndetin e organizmit tonė.

            3. Aspekti emocional (sentimental) i tė ushqyerit

            Shumė njerėz sidomos pėr hatėr hanė bukė. A ju ka ndodhur t'ju bėjnė sajgi kur jeni mysafir, t'ju ulin me zor nė sofėr dhe t'ju thėnė tė hani. Apo ndoshta dikush i afėrt ju lutė t'i bėni shoqėri ngase vetėm nuk i shkonė buka! Pėrveē kėsaj edhe darkat romantike me qirinjė tė ndezur dhe muzikė i takojnė kėtij aspekti tė ushqimit. Pėr 99% tė njerėzve nė botė kėto tre mėnyra janė krejt ēka dijnė pėr tė ushqyerit e tyre. Madje kėto shprehi i pėrcjellin edhe te pasardhėsit e vet.

            4. Aspekti intelektual i tė ushqyerit

            Qė nė fillim tė them se ėshtė tejet i shtrenjtė dhe bazohet nė programet strikte tė mjekėve dhe nutricistėve profesionist. Zakonisht ėshtė metodė e tė ushqyerit tė intelektualėve dhe pasanikėve perėndimor. Shumēka merret si ushqim dietal, edhepse ėshtė e shtrenjtė jep pak sukses. Vetėm pyetni dikė p.sh nga SHBA-tė sa pėr informatė. Pothuajse gjithēka dietale kanė sa i pėrket ushqimit dhe pėr ēudi janė shumė mė tė trashė nė trupė se popujt tjerė qė smund t'i lejojnė vetes njė luks tė kėtillė. Them si dukuri globale, krahasoni perėndimin si popull p.sh me kosovarėt!? Cilėt janė mė tė majmė a?

            Megjithkėtė, kjo nuk ėshtė pasojė e kėshillave tė dobėta nutriciste, por ngase 98% tė njerėzve nė botė nuk kanė mundėsi tė ushqehen drejtė me kėtė mėnyrė tė t'ushqyerit.

            5. Aspekti shoqėror i tė ushqyerit

            A keni blerė ndonjėherė ushqim me triska? Pyetni prindėt tuaj qė kanė jetuar nė vende socialiste e komuniste, ata mė sė miri e dijnė se ēka do tė thotė tė ushqyerit shoqėror. Edhe pse njeriu ka mundėsi tė blej mė tepėr, nuk i ėshtė lejuar pėr shkak tė mungesės sė shumė artikujve ushqyes. Pra qė tė gjithė tė kenė mjaftė. Sidoqoftė edhe ky lloj i tė ushqyerit, si nėpėr menzat tona deri vonė ( e disa studentė thonė se kjo dukuri ėshtė edhe sot e kėsaj dite), ka tė bėjėmė tepėr me ushqim kuantitativ e jo kualitativ. Pra ngope barkun, dhe me ēka e ngop sėshtė me rėndėsi, madje edhe nėse hanė ēdo ditė vetėm bukė e grosh! A ėshtė e qėlluar kjo, mė sė miri e dini vet ju?

            6. Aspekti ideologjik i tė ushqyerit

            Sikur sė paku pėr kėtė ēėshtje tė rrespektohej ideologjia fetare? Pothuajse fare pak njerėz rrespektojnė mėsimet e pejganberėve si tė Muhamedit, Krishtit, Mojsiut, Budės... Edhe vet tė gjithė e shohim se asnjėherė nuk hamė mė tepėr mish dhe ushqim pa kontrollė se gjat muajit tė shenjtė tė Ramazanit!? Athua cili ėshtė qėllimi i agjėrimit? Po ashtu fare pak tė krishterė ka qė ushqehen nė bazė tė mėsimeve tė Krishtit. Edhe zen murgjit budistė tė sotėm dhe jevrejtė, tė cilėt poashtu sipas shumė shėnimeve ushqehen duke mos iu pėrmbajtur principeve tė prijėsve tė tyre fetar.

            7. Aspekti i lirė i tė ushqyerit

            Ėshtė ushqim nė bazė tė vullnetit tė lirė por nė harmoni me ciklet apo ritmet e univerzit. Njeriu padyshim se ėshtė njė kopje nė miniaturė e kozmosit, pra njė mikrokozmos nė vete. Ēdo element, vitamin, protein etj i futur nė organizėm duhet tė jetė nė drejtėpeshim sipas nevojave tė organizmit. Ēdo gjė mbi dhe nėn normalen ėshtė jonormale dhe shkakton dėm mė tepėr se dobi. Kjo nė tė vėrtet ėshtė mėnyra se si janė ushqyer stėrgjyshėrit tanė nė harmoni me stinėt e vitit dhe nevojat personale tė tyre. Kėtė liri tė ushqyerit duhet kuptuar si aftėsi pėr t'iu pėrshtatur rrethit jetėsor. Me vullnetin tonė tė lirė e zgjedhim dhe e kombinojmė ushqimin, dhe nėse kėtė e kuptojmė drejtė, atėherė gjithnjė mė afėr jemi te koncepti makrobiotik i tė ushqyerit, e cila jo vetėm se ėshtė nė harmoni dhe pėrshtatet me natyrėn por edhe plotėson mangėsitė e aspekteve tė mėparėpėrmendurat'ushqyerit. Me kėtė metabolizmi i organizmit tonė dhe psikika jonė janė nė harmoni.


            DISA PĖRPARĖSI TĖ USHQYERIT MAKROBIOTIK


            -Ushqimi makrobiotik ėshtė ushqim i shėndetshėm

            -Ėshtė shumė efikas

            -Ėshtė relativisht i lirė

            -Produktet mjekuese makrobiotike nuk shkaktojnė efekte anėsore tė padėshirueshme

            -Prodhimet e tilla nuk rrezikojnė ambientin e njeriut

            -Pėrgatiten dhe pėrdoren lehtl dhe thjeshtė

            -Nuk kėrkohet ndihmė shtesė e personelit mjekėsor

            -E sjellin mjekėsinė nė kuadėr tė ēdo familjes dhe parandalojnė ērregullimet e organizmit


            DISA PRODUKTE MAKROBIOTIKE QĖ MUND T'I GJEJMĖ NĖ KUZHINAT TONA


            Prej produkteve qė mund t'i quajmė makrobiotike dhe qė mund t'i gjemė lehtė janė: Gruri, elbi, tėrshėra, thekra, soja, leblebia, fasulja e zezė, farrat e susamit, kikiriki, bėrthamat e frytit tė kajsisė, rrėnja e rrodhėzes (arctium lappa), qepa, spinaqi, hudhra, lakra, trangulli, hurma, fiku, patėlxhani i kaltėr, guacat, njala, krapi etj. Produktet tjera makrobiotike mund tė gjeni pothuajse kudo nė qendra mė tė mėdha, si p.sh Shkup etj. Shpresojmė se sė shpejti edhe nė Kosovė do tė ketė shitore tė specializuara pėr Makrobiotikė.


            DISA REĒETA MAKROBIOTIKE PĖR KTHIMIN E SHĖNDETIT


            Pa hyrė detajisht nė aspektin shkencor dhe tradicional tė Makrobiotikės, do t'u japim disa reēeta tė cilat mund t'i pėrgatitni lehtė pėr ta penguar sėmundjen apo madje edhe pėr ta kthyer shėndetin tuaj. Dhe kjo nuk ėshtė krejt, por vetėm disa nga mė tė thjeshtat!

            Trajtimi i hemoroideve

            Ato shfaqen pėr shkak tė energjisė sė tepėrt dalėse, tė dendur nė njė pikė tė caktuar. Ushqyeshmėria me vezė dhe peshk e keqėson gjendjen me hemoroide. Vezėt kanė energji tė kondenzuar me tendencė tė lėvizjes nga poshtė. Peshku po ashtu tregon tendencė tė lėshimit tė ngadalshmėm

            Kolli asmatik

            Nė trajtimin e kollit asmatik na duhen produkte makrobiotike qė do ta ndalin energjinė dalėse, pra ndonjė produkt kompakt dhe i fortė, me tė cilėn duhet tė stimulohet energjia qė shkonė nė drejtim - poshtė, por i cili produkt njėkohėsisht ka fuqi tė relaksimit dhe ēlirimit.
Prandaj pėrzieni 12 gram farra tė bėrthamės sė kajsisė dhe 20 gram tė pjeshkės. Shtypni kėto me avan dhe vendosni nė tė pak rrėnjė xhenxhefili (zingibera officinalis), tė cilėn mund ta gjeni nė ndonjė barnatore apo ta porositni. Pėr ta pėrforcuar shijen mund tė shtoni pak oriz. E gjithė kjo zihet nė enė me njė gotė ujė, gjersa uji tė avullohet. Masa e zier (quli) hahet, ndėrsa lėngu i saj pihet. E njėjta mund tė pėrdret edhe kundėr bronhitit, por pa i shtuar rėnjė xhenxhefili.

            Pėr trajtimin e diabetit

            Kikiriki pak i pjekur dhe i kriposur ėshtė i dobishėm pėr trajtimin e diabetit. Ndihmon mirė edhe te gjendjet depresive. Nuk preferohet tė merret ēdo ditė ngase ėshtė shumė JIN dhe shkakton rritjen e tensionit tė gjakut dhe mund tė shkaktoj gjakderdhje nga hunda. 

            Bėrthama e farrave tė kajsisė

            Nė rrastet e ējerrjes sė zėrit, kollit, ftohjeve, bronkitit, etj, bėnė mirė tė pėrtypen 3-6 gram bėrthama tė freskėta tė frytit tė kajsisė.

            Farrat e susamit

            5-10 gram farra tė freskėta tė susamit pėrtypen mirė me dhėmbė. Bėjnė mirė te kėto gjendje:
            -Ērregullimet e lukthit dhe zorrėve

            -Shtojnė qumėshtin te gjiu i nėnave tė reja

            -Rregullojnė ciklin e ērregulluar mestrual

            -Ndihmojnė te ērregullimet e syve


            Karrota
            Ndihmon te anemia (PAKGJAKĖSIA). Ėshtė shumė e dobishme tė hahet karrota e zier. Po ashtu ndihmon nė mjekimin e veshkės, ērregullimi i funksioneve tė sė cilės ėshtė shkaktar i ėnjtjes sė kėmbėve


            Luleshurdha
            E pastruar mirė dhe e zier ėshtė e mrekullueshme pėr kthimin dhe shtimin e vitalitetit. Forcon me tė madhe lukthin dhe zorrėt. Pėrdoren gjitha pjesėt e kėsaj bime. Pėrgatitja bėhet duke e pėrvėluar apo si ēaj, nėse bima ėshtė e tharė. Ēaji pėrgatitet edhe nga rrėnja. Merret njė rėnjė e bimės, pastrohet mirė dhe thahet. Prehet nė copėza dhe fėrgohet nė vaj, e pastaj bluhet nė mulli pėr kafe si pluhur. Gjatė pėrgatitjes, pėr 1 lugė gjelle pluhur pėrdoret ½ l ujė Ky lloj ēaji pėrdoret pėr kthim tė vitalitetit dhe forcim tė lukthit e zorrėve.


            Lakra
            Nėse pėrdoret e zier lehtė (mė sė shumti 2-3 minuta), ajo forcon vitalitetin seksual.

            Njala
            E forcon me tė madhe fuqinė seksuale. Ėshtė mirė pėr tė fituar forcė gjatė kohės sė etjeve dhe nxehtėsisė (vapės) si dhe pėr largimin e lodhjeve pranverore. Duhet tė hahan 3-4 ditė nga disa copa prej 5 cm gjatėsie tė njalės tė pjekur apo tė zier.


            Trangulli
            Bishtat e trangullit qė e mbajnė frytin zihen nė formė ēaji dhe pėrdoren me sukses kundėr sėmundjes beri-beri dhe sėmundjeve qė shkaktojnė ėnjtje tė kėmbėve.